شرف الدين فضل الله حسينى قزوينى

مقدمه 46

المعجم في آثار ملوك العجم ( فارسى )

بدين توضيح كه تصوير نسخهء معتبر و منحصر به فرد اثر كه در تاريخ پانزدهم جمادى الآخر سال 878 استنساخ شده و متعلق به كتابخانه ملى تبريز است به همت دوست ارجمندم جناب آقاى حميد الله مرادى در اختيارم قرار گرفت و چون در روش تصحيح انتقادى كهن‌ترين نسخه ، معتبرترين آنهاست ، بدين جهت اقدم نسخ - نسخه مذكور - را به‌عنوان نسخهء اساس قرار داده و ابتدا آن را بدون هيچگونه تصرّفى برون نويسى كردم ، آنگاه يكايك كلمات تاريخ المعجم را با دقت و وسواس هرچه تمام‌تر بر دو چاپ سنگى عرض داده و موارد اختلاف را در پاورقى قيد نمودم . از آنجا كه در كار تصحيح تكيه بر نسخه اساس بوده ، سعى شده است كه از متن اساس ، به هيچوجه عدول نشود ، مگر در موارد بسيار ضرورى ، مثلا جايى كه كلمه‌اى غلط فاحش محسوب مىشده و يا كلمات آيه‌اى كه جابجا نوشته و يا واژه‌اى از جانب كاتب به سهو افتاده باشد . لازم به يادآورى است كه هرجا در متن يك يا چند كلمه افتادگى داشته با استفاده از چاپ سنگى « ب » كه نسبتا كم غلط و به نسخه اساس نزديكتر بود ، در متن با كروشه و در پاورقى با واژه « اساس ندارد » ثبت شده است . در بخش تعليقات ، قسمتهاى اول كتاب كه بيشتر لغات مشكل و دور از ذهن به كار برده سعى شده است حتى الامكان لغات مشكل نيز توضيح داده شود و در قسمتهاى بعدى از توضيح لغات خوددارى شده و فقط آيات و احاديث و عبارات و اشعار عربى توضيح داده شده است . در قسمت مقايسه موضوعى با تاريخ بلعمى و شاهنامهء كهن فقط به ذكر اختلاف نظرها دربارهء موضوعات مشترك پرداخته شده است . به‌طور مثال تاريخ المعجم مدت پادشاهى هوشنگ را پانصد سال دانسته و شاهنامهء كهن ، چهل سال ذكر كرده است و تاريخ بلعمى علاوه‌بر مدت پادشاهى هوشنگ ، مدت عمر او را نيز پانصد سال دانسته است . البته نويسندهء تاريخ المعجم خود نيز به اين اختلاف‌نظرها اشاره كرده و چنين گفته